Балалардың дамуы әртүрлі, кейде олардың мінез-құлқында немесе сөйлеу қабілетінде өзгешеліктер байқалады. Бұл кейде аутизм спектрі бұзылысының белгісі болуы мүмкін. Аутизм – баланың әлеуметтік қарым-қатынасын, ойлау қабілетін, тілін және мінез-құлқын қалыптастыруда ерекшеліктер туғызатын неврологиялық жағдай. Әр балада бұл бұзылыс әртүрлі көрініс табады, сондықтан белгілерді уақытында байқап, кәсіби қолдау көрсету өте маңызды.
Балалардағы аутизмнің белгілері: Әлеуметтік қарым-қатынас қиындығы. Аутизмі бар балалар кейде көзге тіке қарамай сөйлеседі немесе өз сезімін білдіруге қиналады. Олар басқа балалармен ойнауда белсенді емес. Бұл кейде ата-аналар үшін түсініксіз көрінеді, бірақ балаға қарапайым қолдау мен түсіністік қажет.
Сөйлеу және тілдік дамуда ерекшеліктер. Кейбір балаларда сөйлеу кеш басталады, ал кейбірі сөздерді қайталап, өз ойын жеткізе алмайды. Мысалы, белгілі бір сөзді немесе сөйлемді үнемі қайталауы мүмкін. Аутизмі бар балалар кейде қарапайым сұрақтарға жауап беруге қинала немесе сөйлесу барысында эмоциясын жеткізе алмайды.
Қайталанатын мінез-құлық. Балалар белгілі бір әрекеттерді жиі қайталауды ұнатады: қолын сермеу, бір затты үнемі орнына қою немесе бір затқа ерекше қызығушылық таныту. Бұл мінез-құлық олардың сенімділігін арттырады және қоршаған ортаны түсінуге көмектеседі. Сезімталдық немесе қызығушылық ерекшеліктері. Аутизмі бар балалар кейде дыбысқа, жарыққа немесе иіске өте сезімтал болады. Олар жаңа ортаға немесе өзгерістерге төзімсіздік танытуы мүмкін. Сол себепті ата-аналар мен педагогтар үшін балаға бейімделген орта жасау маңызды.
Аутизм ерте кезеңде анықталса, балаға арнайы терапия, ойын жаттығулары және сөйлеу, дамыту бағдарламалары көмектеседі. Бұл баланың әлеуметтік дағдыларын дамытуға, оқу қабілетін жақсартуға және болашақта тәуелсіз өмір сүруіне оң әсерін тигізеді. Ерте көмек көрсету баланың мүмкіндіктерін толық ашуға және қоғамға белсенді араласуына мүмкіндік береді.
Аутизм – диагноз ғана емес, баланың әлемді қабылдау ерекшелігі. Түсіністікпен қарап, қолдау көрсеткенде аутизмі бар балалар да өз әлемін аша алады, жаңа нәрселерді үйренеді және қоғамда белсенді өмір сүре алады. Әр бала ерекше және бұл ерекшелікті қабылдау мен құрметтеу – барлығымыздың міндетіміз.
Гүлжамал Тәжібаева,
№3 емхананың қоғамдық қабылдау кабинетінің маманы, мейіргер
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!