Қазіргі таңда экологиялық мәселелер туралы сөз қозғалғанда, көпшілігіміз алпауыт зауыттар, пластикке толы өзен-көлдерді көз алдымызға елестетеміз. Алайда адамзат баласы күнделікті аяқ астына тастай салатын темекі тұқылының жаһандық апатқа айналып отырғанын аңғара бермейді. Бір қарағанда зиянсыз көрінетін бұл қалдық шын мәнінде Жер шарының экожүйесін іштен кеміріп жатқан улы заттардың жиынтығы. Темекі өндірісі мен оны тұтыну тек адам денсаулығына ғана емес, біз тыныс алып отырған ауа мен табан астындағы топыраққа орны толмас нұқсан келтіруде.
Түтінге тұншыққан атмосфера
Темекі шегу тек жеке адамның өкпесін зақымдап қоймай, жаһандық деңгейде ауаның химиялық құрамының өзгеруіне әсер етеді. Халықаралық зерттеулерге сүйенсек, темекі түтінінің құрамында жеті мыңнан астам химиялық қоспа бар, оның ішінде ауру тудыратын канцерогендер бар. Бұл зиянды газдар тек жабық бөлмелерде ғана емес, ашық аспан астында да ауаның ластану индексін айтарлықтай көтереді. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметінше, темекі өнеркәсібі жыл сайын атмосфераға шамамен 84 миллион тоннаға жуық көмірқышқыл газын бөледі. Бұл көрсеткіш ірі мегаполистердегі автокөлік кептелістері тудыратын зиянмен бірдей. Темекі түтініндегі азот оксидтері мен метан сияқты парниктік газдар климаттың жылынуына тікелей әсер етеді. Осылайша, әрбір тұтанған темекі планетаның температурасын көтеруге кішігірім болса да әсер етеді.
Миллиардтаған тонна қоқыс немесе таусылмайтын темекі тұқылы
Темекі қалдықтары – әлемдегі ең көп таралған қоқыс түрі. Жыл сайын әлем бойынша адамдар 6 триллионға жуық темекі тұтынады, оның басым бөлігі тиісті қоқыс жәшіктеріне емес, тікелей табиғат аясына тасталады. Темекі сүзгілерінің басты мәселесі – олардың құрамындағы целлюлоза ацетаты деп аталатын биоыдырамайтын пластиктің болуында. Көптеген адам темекі сүзгісі мақтадан жасалған деп қателеседі, бірақ іс жүзінде бұл синтетикалық талшықтардың ыдырауы үшін ондаған жылдар қажет. Қоршаған ортаға тасталған бір ғана темекі тұқылының толық жойылып кетуі үшін он жылдан он бес жылға дейінгі уақыт керек. Осы уақыт ішінде ол жай ғана жатпайды, жаңбыр суымен шайылып, құрамындағы никотин, мышьяк, қорғасын және кадмий сияқты ауыр металдарды топыраққа бөледі. Статистикаға сүйенсек, бір ғана темекі тұқылы бір текше метр топырақты, суды улы заттармен ластауға қабілетті. Бұл бүкіл әлемдік мұхиттар мен өзендердің флорасы мен фаунасына тікелей қауіп төндіретін экологиялық апат.
Темекі қалдықтарының планетаға тигізетін зардабы тек химиялық ластанумен шектелмейді. Темекі өндірісі үшін жыл сайын алты жүз миллионға жуық ағаш кесіледі. Темекі жапырақтарын кептіру үшін орасан зор мөлшерде отын қажет, бұл өз кезегінде орман алқаптарының азаюына әкеп соғады. Ормансыз қалу – қоршаған ортаның тынысы тарылуы деген сөз. Сонымен қатар темекі тұқылдары жануарлар мен құстар үшін де өте қауіпті. Құстар мен теңіз жәндіктері қалдықтарды қорек деп қабылдап, жұтып қояды. Бұл олардың ас қорыту жүйесінің бұзылуына және жаппай қырылуына себеп болады. Пластик микроталшықтарға бөлінген темекі сүзгілері азық-түлік тізбегі арқылы қайтадан адам организміне оралады. Демек, табиғатқа тасталған әрбір қоқыс ерте ме, кеш пе, адам денсаулығына зиян келтіреді.
Жауапкершілік жүгі
Темекімен күрес тек медициналық тұрғыдан емес, экологиялық тұрғыдан да жүргізілуі тиіс. Көптеген дамыған ел темекі өндірушілерге қосымша экологиялық салық салып, қалдықтарды кәдеге жарату жауапкершілігін күшейтуде. Алайда басты мәселе – қоғамдық сананың төмендігінде. Темекі тұқылын кез келген жерге тастауға қатаң тыйым салмаса, планетаның ластануын тоқтату мүмкін емес. Темекі тек адамның жеке таңдауы немесе зиянды әдеті ғана емес, табиғатқа жасалған қастандық. Ауаны улы газдармен толтырып, топырақты пластикпен улаған әрбір тұқыл біздің ортақ үйіміздің іргетасын шайқалтуда. Табиғаттың тепе-теңдігін сақтау үшін темекі өндірісінің экологиялық ізін азайту және тұтыну мәдениетін түбегейлі өзгерту – уақыт күттірмейтін міндет. Темекінің бір тұқылы ертеңгі ұрпақты таза ауа мен мөлдір судан айыру екенін есте сақтағанымыз абзал.
София Хайрулла
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!