Жүрек – адам өмірінің қозғалтқышы. Оның әр соғысы – тіршілік жалғасуының белгісі. Ағзадағы қан айналым жүйесінің орталығы, денеге оттегі мен қоректік заттарды тасымалдау қызметін атқарады. Бүгінде жүрек аурулары әлем бойынша ең көп таралған дерттердің көшін бастап тұр. Көбі бұл ауруды тек егде жастағылармен байланыстырады. Алайда жүрек ауруы жас талғамайды. Статистикаға сүйенсек, 20-30 жастағы адамдарда жүрек талмасы, қан қысымы, аритмия сынды диагноздардың жиілеп кеткені бұл мәселенің өзекті екенін көрсетеді.
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметі бойынша жыл сайын 17 милионнан астам адам жүрек ауруларынан көз жұмады. Бұл барлық өлім-жітімнің шамамен 32%-ын құрайды. Жүрек ауруының алғашқы белгілері көп жағдайда еленбей қалады. Кеуде тұсының шаншуы, тыныстың тарылуы, жүрек қағысының жиілеуі немесе керісінше баяулауы, қол аяқтың ұюы – осының бәрі жүрек дабылы. Өкінішке қарай, көпшілігіміз оған мән бермей, уақыт өткізіп аламыз. Кенет жүрек тоқтаған сәтте алғашқы көмек көрсетілмесе, өлімге әкеп соғу көрсеткіші жоғары. Кейінгі уақытта «жүрегі тоқтап қалды» деген суық хабарды жиі еститін болдық. Аурудың жыл өткен сайын жасара түсуіне не себеп? Алдын алу жолдары қандай? Бұл жөнінде облыстық медициналық орталықтың кардиолог дәрігері Перизат Тұңғышбаевамен әңгімелестік.
– Қазіргі таңда жүрек-қан тамыр аурулары ең жиі кездесетін және қауіпті аурулар қатарына жатады. Аурудың пайда болу себептеріне дұрыс тамақтанбау, майлы, тұзды, қантты тағамдарды қабылдау, қимыл қозғалыстың аздығы, темекі мен ішімдіктің кең тарауы, артық салмақ және стресс, тұқымқуалаушылық факторлары жатады. Жүректің ишемиялық ауруларының түрлері – стенокардия және миокард инфарктісі, жүрек ырғағының бұзылыстары, туа біткен сонымен қатар жүре пайда болған аурулар, кардиомиопатия, артериялық гипертензия, жүректің жедел және созылмалы жеткіліксіздігі болады. Бұл аурудың белгілері – кеуденің, жүрек тұсының ашып, күйдіріп, қысып шамадан тыс ауырсынуы, ентігу, ауа жетпеу, аурудың жауырын арасына, қолға, кейде кеуденің оң жақ бөлігіне таралуы және салқын тер шығады. Аритмияларда ауру белгісі жүректің қатты немесе өте жиі соғуымен сипатталады. Миокардит, эндокардитте адамның дене қызуының көтерілуі, кеудесінің ауырсынуы болады. Қан қысымы қанның қантамыр қабырғасына түсіретін күші. Қалыпты жағдайда АҚҚ-120/80 мм.сб, гипертония-140/90 мм.сынап бағанасынан жоғары, гипотония-90/60 мм.сб төмен көрсеткішті көрсетеді. Артериялық қысымның жүрек ауруымен тығыз байланысы бар. Жоғары немесе төмен тұрақсыз қысым жүрекке ұзақ уақыт бойы артық жүктеме түсіреді. Жүрек ырғағының бұзылуы, яғни аритмия – бұл жүректің соғу ритмінің өзгеруі. Өте жиі, баяу немесе ретсіз соғады. Бұл жағдай жүректің қан айдау қабілетін бұзып, барлық ағзаға оттегі жетіспеушілігіне әкелуі мүмкін. Тахикардия болса, жүрек минутына шамамен 100 реттен жиі соғады. Ал брадикардия кезінде жүрек өте баяу минутына 55 реттен төмен соғады. Миға, жүрекке, бүйрекке қан жеткіліксіздігін туғызады. Адам әлсіреп, естен танады. Осы аталған аурулар және дерттің асқынуы жүректің жұмысын нашарлатады, – дейді дәрігер.
Кардиолог маманның айтуынша, жүректің шаншуы жүйке жүйесінің әсерінен болады екен. Бұл жағдайға уақытында мән беріп дәрігерге қаралмаса, адам өміріне қауіп тудырады.
– Жүректің шаншуы – кеуде қабырғасы жүйкелерінің қабыну әсерінен болады. Кеуде омыртқасының қабынуы кезінде де шаншу болуы мүмкін Анемия, қалқанша безі ауруларында да жүрек қызметі өзгеріске ұшырайды. Жүректің ырғақсыз соғуы немесе тоқтап қалғандай сезім, әлсіздік, бас айналу, естен тану, қан қысымының кенеттен көтерілуі, аяқ-қолдың ісіну белгілері болса, дереу кардиологқа тексерілу керек, – дейді дәрігер.
Аурудың осы белгілері басталған уақытта жедел жәрдем шақырып, адамға алғашқы көмек көрсетілу керек. Медицинада «алтын сағат» деген ұғым бар. Әрбір азамат алғашқы көмек көрсету дағдыларын біліп жүруі – қоғам үшін пайдалы.
Кейінгі уақытта жастар арасында кеңінен қолданылатын сусындардың бірі – энергетик. Дүкен сөрелерінде көз сүрінетін түрлі-түсті құтыдағы бұл сусындар көбінесе «ұйқыны ашып, сергітеді» деген уәдемен жарнамаланады. Шындығында, сергектіктен бұрын, жүрек қызметінің нашарлауына әсер етеді. Сабаққа дайындалу, емтихан тапсыру, ұзақ уақыт жұмыс істеу, тіпті кешкі серуен кезінде сергек болу үшін энергетик ішуді әдетке айналдырып алған. Бірақ құрамындағы кофеин, таурин, қант пен синтетикалық қоспалар жас ағзаны әлсіретеді. Бір құты энергетикте 80-150 мг кофеин бар. Бұл – бір кесе қою кофеге тең. Кофеин қан қысымын көтеріп, бауыр мен бүйрекке салмақ түсіреді. Уақытша қуат алып, кейін жүрек шаншу, ұйқысыздық, ентігу, күйзеліс пен ашушаңдыққа ұшырайды. Егер сергек болғың келсе, су ішіп, таза ауада серуендеген пайдалы. Темекі шегу – әлем бойынша жүрек қан-тамырлары ауруларының себепшісі. Тек өкпеге ғана емес, жүрекке де орасан зияны бар. Темекінің құрамындағы улы заттар қандағы оттегінің мөлшерін азайтып, жүрек талмасына ұшыратады. Орта есеппен алғанда темекі шегу адам өмірін 7-10 жылға қысқартады екен. Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, темекі шекпейтіндер темекі шегетіндерге қарағанда жүрек ауруына ұшырамайтыны дәлелденген.
Жүрек ауруы мазалаған кезде ас мәзіріне көбірек мән берген жөн. Тамақ рационына теңіз тағамдары мен көксерке сияқты балық түрлері, майсыз ет түрлері – күркетауық, қоян еттері, май пайызы төмен айран, қаймақ, ірімшік, жеміс-жидектер, таңғы асқа ботқа ұсынылады. Артық салмақ жүрек ауруының қаупін арттырады. Уайым, күйзеліске түсу жүрекке кері әсер етеді. Жүрек қан тамыр ауруларының алдын-алу үшін ең алдымен темекіден, зиянды әдеттерден бас тарту маңызды. Қан қысымын үнемі өлшеп, холестерин мен қандағы қант деңгейін бақылауда ұстау қажет. Уақытылы ұйқы мен дұрыс тамақтану сау жүректің кепілі.
Жүрек – адам ағзасының моторы. Ол тек физиологиялық емес, символикалық мәнге де ие. Көне заманнан бері адам жан дүниесінің, махаббат пен мейірімділіктің белгісі ретінде қарастырып келеді. «Жүрегі жылы», «Жүрекпен сезіну», «Жүрекке ауыр тиді» деген тіркестер адам эмоциясы мен сезімін жүрекпен байланыстыруымыздың дәлелі. Жүрегіңе «рахмет» айтудың ең жақсы жолы – дұрыс өмір салтын таңдау.
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!