Қазіргі жаһандану жағдайында азаматтардың шетелде білім алуы, жұмыс істеуі, некеге тұруы немесе мүліктік мәселелерді шешуі жиі кездеседі. Осындай жағдайларда Қазақстанда берілген ресми құжаттарды басқа мемлекеттерде заңды түрде пайдалану қажеттілігі туындайды. Бұл мәселені шешудің халықаралық тетігі – апостиль қою рәсімі.
Апостиль дегеніміз не?
Апостиль – құжаттың түпнұсқалығын растайтын арнайы мөр (штамп). Ол құжатқа қол қойған тұлғаның өкілеттігін, қолтаңбаның және мөрдің (егер бар болса) шынайылығын куәландырады. Апостиль 1961 жылғы Гаага конвенциясына қатысушы мемлекеттер арасында қолданылады. Қазақстан Республикасы осы Конвенцияға қосылған, сондықтан апостиль қойылған қазақстандық құжаттар Конвенцияға мүше елдерде қосымша консулдық заңдастырусыз қабылданады.
Апостиль қай құжаттарға қойылады?
Апостиль, әдетте, мынадай ресми құжаттарға қойылады:
азаматтық хал актілері (туу туралы, неке туралы, ажырасу туралы куәліктер);
білім туралы құжаттар (аттестаттар, дипломдар, қосымшалар);
сот шешімдері мен анықтамалар;
нотариус куәландырған құжаттар (сенімхаттар, келісімдер, өтініштер);
мемлекеттік органдар берген анықтамалар.
Маңызды жайт: апостиль құжаттың мазмұнын емес, тек оның ресми түрде берілгенін растайды.
Қазақстанда апостиль қою құзыреті құжаттың түріне қарай әртүрлі мемлекеттік органдарға берілген. Мысалы:
әділет органдары – нотариалдық құжаттар мен азаматтық хал актілеріне;
білім саласындағы уәкілетті орган – білім туралы құжаттарға;
сот органдары – сот актілеріне;
ішкі істер немесе басқа мемлекеттік органдар – өз құзыретіне кіретін анықтамаларға.
Сондықтан өтініш бермес бұрын құжаттың қай органға тиесілі екенін нақтылап алған жөн.
Құжатты қарау және апостиль қою мерзімі, әдетте, бірнеше жұмыс күнін алады. Нақты мерзім құжаттың түріне, өтініш беру тәсіліне және уәкілетті органның жүктемесіне байланысты өзгеруі мүмкін.
Кейбір құжаттарға апостиль қойылмайды, мысалы:
дипломатиялық немесе консулдық құжаттарға;
коммерциялық немесе кедендік операцияларға тікелей қатысты құжаттарға (жүкқұжаттар, шот-фактуралар және т.б.);
Конвенцияға қатыспайтын мемлекеттерде пайдалануға арналған құжаттарға.
Мұндай жағдайларда консулдық заңдастыру рәсімі қолданылуы мүмкін.
Апостиль қою – халықаралық деңгейде құжаттарды танудың жеңілдетілген әрі тиімді тәсілі. Ол азаматтардың уақытын үнемдеп, шетелде құжаттарды пайдалану процесін айтарлықтай жеңілдетеді. Апостиль рәсімінен өтпес бұрын құжаттың түрін, оны қабылдайтын елдің талаптарын және уәкілетті органды нақтылап алу маңызды. Дұрыс ұйымдастырылған жағдайда бұл рәсім қиындықсыз және қысқа мерзімде жүзеге асырылады.
Д.Нағашыбай,
Қызылорда облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының бас маман сот отырысының хатшысы
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!