Жаңа Ата Заңның сегізінші бөлімі «Сот төрелігі. Прокуратура. Құқық қорғау тетіктері» деп аталып, осы бөлімге жаңа 86-бап енгізілді. Аталған бапта бұған дейін адвокатураның мәртебесі салалық заңмен ғана реттеліп келсе, енді ол құқықтық мемлекет жүйесінің ажырамас институты ретінде басты құжатта айқын көрініс тапты. Осыған орай, полиция полковнигі, ұзақ жылдар адвокат қызметін абыроймен атқарған зейнеткер Бақытгүл Орынбековамен сұхбаттасқан едік.
– Жаңа Ата заңда адвокатура мәртебесінің алғаш рет айқындалуы сала мамандары үшін қандай мәнге ие?
– Адвокатура мәртебесінің алғаш рет Ата заңымызда айқындалуы сала мамандары үшін үлкен қолдау деп білемін. Қазақстан Республикасы Конституциясының деңгейінде адвокатураға қатысты өзгерістер енгізу адвокаттардың мәртебесін, сонымен қатар азаматтарды қорғау құқығын күшейтуге бағытталған.
Адвокатура туралы норма Конституцияда нақты бекітілсе, ол өмірде маңызды нәтиже береді деп ойлаймыз. Біріншіден, бұл қорғау құқығын күшейтеді. Азаматтардың кәсіби заң көмегін алу құқығы нақты, әрі кепілді болады. Екіншіден, адвокаттардың тәуелсіздігін арттырады. Адвокатура мемлекеттік органдардан тәуелсіз қызмет етуі тиіс. Конституциялық деңгейдегі норма олардың қызметіне орынсыз араласуды азайтады. Үшіншіден, әділ сот қағидатын күшейтеді. Адвокатура сот жүйесінің маңызды бөлігі. Яғни, сот процесінде тараптар мен қорғаудың теңдігін күшейтеді. Төртіншіден, адвокаттардың кепілдіктерін арттырады. Яғни адвокаттық құпияның сақталуы, адвокатқа қысым жасауға тыйым, адвокаттық қызметке кедергі келтіргені үшін жауапкершілік, адвокатура туралы заңды күшейтеді, адвокатура қызметі, заң көмегі туралы заң сияқты салалық заңдар Конституцияға сәйкес жетілдіреді.
– Бұған дейін адвокатура мәртебесінің конституциялық деңгейде белгіленбеуі бұрын жұмыс барысында қандай қиындық туғызды?
– Адвокатура қызметі, заң көмегі туралы заң бар. Қазақстан Республикасының азаматтық, Азаматтық процестік, Қылмыстық, Қылмыстық процестік, Әкімшілік, Еңбек туралы салалар бойынша кодекстерде адвокат, қорғаушылардың қызметі, көмегі, мәртебесі, құқығы мен міндеттері қаралған. Адвокаттар адамдардың құқықтарын әр салада да қорғап, заң көмегін көрсетіп келеді. Алайда адвокат мәртебесі, адвокат пікірі, адвокат қорғауы, адвокат сөзі мемлекет дәрежесінде бағаланбаған еді. Ата Заңымызда адвокат мәртебесін көтеру, адвокатура басқа мемлекеттік органдармен, соның ішінде прокурормен теңестіру. Мысалы, прокурордың бекіткен айыптау актісі сотта қаралатыны сияқты, адвокат та қорғау актісін жазып ол сотта қаралады. Адвокаттың өтініш хаты, ұсынысы жай ғана қанағаттандырусыз қалмайды. Заң ортақ, ендеше заң саласында екі тарап прокурор, адвокат теңдігі белгіленеді. Осы сияқты мысалдарды басқа заң салаларында айтып келтіре беруге болады.
– Жаңа норма адвокаттың қоғамдағы рөлінің деңгейін көтере ме?Адвокаттардың тәуелсіздігіне әсер ете ме?
– Жаңа норма адвокаттың қоғамдағы рөлінің деңгейін көтереді деп сенемін. Адвокаттар да соған лайықты болу керек. Мемлекет тарапынан адвокатура саласына көңіл бөлініп, қолдау болады деп ойлаймын.
– Сұхбатыңызға рахмет.
Сұхбаттасқан Гауһар ҚОЖАХМЕТОВА
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!