Қазақстандағы өзекті әлеуметтік мәселелердің бірі – жастар арасындағы жұмыссыздық. Жас мамандардың тұрақты жұмыс таба алмауы тек экономикалық қиындықтарға ғана емес, сонымен қатар әлеуметтік және психологиялық мәселелердің туындауына да әсер етуде.
Бүгінде жоғары оқу орнын тәмамдаған көптеген түлектер дипломын қолына алғанымен, өз мамандығы бойынша жұмысқа орналаса алмай жүр. Мұның басты себептерінің бірі – еңбек нарығы мен білім беру жүйесі арасындағы сәйкессіздік. Жоғары оқу орындары студенттерге теориялық білім бергенімен, тәжірибелік дағдыларды қалыптастыруға жеткілікті көңіл бөлінбейді. Нәтижесінде жұмыс берушілер тәжірибесі бар мамандарды іздейді, ал жас түлектер жұмысқа орналасуда қиындықтарға тап болады.
Сонымен қатар, ауыл мен қала арасындағы әлеуметтік-экономикалық айырмашылық та жастар жұмыссыздығына әсер ететін маңызды факторлардың бірі. Ауылдық жерлерде жұмыс орындарының аздығы жастардың қалаға көшуіне себеп болады. Алайда ірі қалалардағы жоғары бәсекелестік олардың барлығының бірдей жұмыс табуына мүмкіндік бермейді. Соның салдарынан жұмыссыз жастардың саны арта түседі.
Кейбір жастардың заман талабына сай жаңа мамандықтарды меңгеруге қызығушылық танытпауы да мәселені күрделендіреді. Қазіргі цифрлық дәуірде ақпараттық технологиялар, бағдарламалау, цифрлық маркетинг және медиа салалары қарқынды дамып келеді. Алайда бұл бағыттарды таңдауға ұмтылатын жастардың саны әлі де жеткіліксіз.
Психологтардың пікірінше, жастардың ұзақ уақыт жұмыссыз жүруі олардың психологиялық жағдайына кері әсер етеді. Ең алдымен, адамның болашаққа деген сенімі төмендейді. Ұзақ уақыт бойы жұмыс таба алмаған жастар күйзеліске ұшырап, өз күшіне деген сенімін жоғалтуы мүмкін. Сонымен қатар, жұмыссыздық қылмыс деңгейінің өсуіне, әлеуметтік теңсіздіктің күшеюіне және елден көшіп кету жағдайларының артуына ықпал етеді. Кейбір жастар шетелде өз мүмкіндіктерін жүзеге асыруды жөн көреді, себебі олар өз елінде қажетті жағдай жасалмаған деп есептейді. Бұл мемлекет үшін білікті кадрлардың азаюына алып келеді.
Аталған мәселені шешу үшін мемлекет пен қоғам бірлесе әрекет етуі қажет. Ең алдымен, білім беру жүйесінде тәжірибелік оқытуды күшейткен жөн. Студенттер оқу барысында өндірістік тәжірибеден жиі өтіп, нақты еңбек ортасымен танысуы керек. Бұл олардың еңбек нарығына дайын маман болып шығуына мүмкіндік береді.
Екіншіден, жастарға арналған мемлекеттік бағдарламаларды кеңейту қажет. Жас кәсіпкерлерге гранттар бөлу, жеңілдетілген несиелер ұсыну, ауыл жастарына арналған арнайы жұмыс жобаларын іске асыру – мәселені шешудің тиімді жолдарының бірі. Сонымен қатар ақпараттық технологиялар, жасанды интеллект және цифрлық медиа сияқты болашақ мамандықтарын оқытуға ерекше көңіл бөлінуі тиіс.
Сондай-ақ кәсіптік-техникалық білімге деген көзқарасты өзгерту маңызды. Барлық жас міндетті түрде жоғары оқу орнын бітіруі қажет емес. Қазіргі таңда электрик, дәнекерлеуші, құрылысшы сияқты техникалық мамандықтарға сұраныс жоғары және олардың еңбек нарығындағы маңызы артып келеді.
Жастар жұмыссыздығы – жеке адамның ғана емес, тұтас қоғамның болашағына әсер ететін маңызды мәселе. Егер бүгінгі жас ұрпақ тұрақты жұмыс тауып, өз қабілеттерін толық жүзеге асыра алса, ертең ел экономикасы да нығая түседі. Сондықтан жастарға мүмкіндік жасау – мемлекет дамуына салынған ең тиімді инвестиция. Қазақстанның болашағы білімді, еңбекқор және белсенді жастардың қолында. Ал олардың қоғамдағы өз орнын табуына жағдай жасау – баршамыздың ортақ міндетіміз.
Аян Есмахан,
Қорқыт ата атындағы Қызылорда
Университетінің 1-курс студенті
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!