Дүйсенбі, 24 қаңтар, 18:50

  • Қаз
  • Qaz

Бізге жаңалық
жіберіңіз:

+7(702)932-52-25
Жаңа шығарылым
№6 (1811)
22.01.2022
PDF мұрағаты

Кітап оқып жүрсіз бе?

22.06.2021

279 0

«Бір Аллаға сыйынып,

Кел, балалар, оқылық.

Оқығанды көңілге,

Ықыласпен тоқылық».

Ыбырай Алтынсариннің осы өлең жолдары көп нәрсені аңғартып тұр­ғандай. Өнер де, білім де барлығы оқу арқылы беріледі. Өйткені  кітаптан асқан қазына жоқ. Ал  бүгінде осы байлықтың бағасына жетіп жүрміз бе? Оны әркімнің өз еншісіне қалдырдық.

Қазір екінің бірінің қолында смартфон. Айналасында не болып жат­қанымен шаруасы шама­лы. Жас та, жасамыс та сонымен әуре. Ішіндегі көз арбар қызығына уа­қыттарын босқа сарп етуде. Ал құн­дылықтарға толы кітапқа құмартып жүргендер баяғыдай көп емес, бірақ бар. Біз барлығына күйе жағудан аулақпыз әрине. Бес саусақ бірдей емес­тігі бесе­неден белгілі.

Әлқисса, сонымен әңгіме ауанын әріден бастайық. Бізге бағдар, ұлтқа үлгі тұтарлық ұлылардың басты бұлағы қайда? Олар кімнен дәріс алды? Қалай мұндай дәрежеге жетті? Ой елегінен өткізіп қарасаң бәрінің бастауы білімде тұр. Шығыстың шежіресін, батыстың баспасөзін басына жастана жатып оқы­ды. Одан осал болған жоқ. Ойы озық, санасы сергек адамға айналды. Арғысы әл Фараби, бергісі Әбіш сөздің сөлін сығып, өмір өзегіне арқау ете білді. «Көп жасағаннан сұрама, көпті көргеннен сұра» деген халық даналығын «көп оқығаннан сұра» деп өзгертсе айып бола қоймас. Еңбек ардагері Жаңаберген Сәденов «бір жыл үзбей баспасөзді оқыған адам төрт жыл жоғарғы оқу орнын бітіргенмен бірдей» деп еді.

Шаммен кітап оқығандар не дейді? 

– Көп оқыған көзге зиян келтірмейді. Қайта көру қабілетін арттырып, мидың ішкі қантамырларының жұмысын жақ­сартады. Мен көбіне кітап дүкендерін аралап, өзіме қажеттілерін сатып ала­мын. Кейде орталық кітапханадан жаздыртып та оқимын. Кейбір кезде түн ортасына дейін кітап оқып, таңертең ерте оянамын. Соған қарағанда кітап­тың адам ағзасына тигізер оң әсері болғаны ғой деп есептеймін. Әр кітапты оқыған сайын әлемді әр қырынан танығандаймын. Жастар кітап­ханаға бармайды деп жатады. Мен өзім кітапханашы болғандықтан бұл пікірмен мүлде келіспеймін.  Керісінше жастар қазіргі таңда қазақ әдебиетінің классиктерін және шетел әдебиетінің жауһарларын көптеп оқиды. Кітапқұмар жастардың енді бір тобы  мотивациялық еңбектерге әуес. Сонымен қатар заман талабына орай кітаптардың электрондық нұсқасы да оқырмандарға жол тартты. Бұл – кітапқа  қолжетімділік. Оның пайдасы  сол кез келген жерде жүріп-ақ қажетті шығарманы смартфонға жүктеп алып, оқуға мүмкіндік береді. Кітап – ақылды  қуаттандыратын құ­рал. Сондықтан оқуға көп көңіл бөліп, ішкі рухани жан дүниемізді жұтаңдатып алмауымыз абзал. Шынын айту керек, кейбір замандастарымыз оқу­ға уақыттың жоқтығын себеп қылып жатады. Мәселен, жарық жоқ кезде білте шаммен кітап оқыған бабаларымыздың өмірі өнеге емес пе?, – дейді Ә.Тәжібаев атындағы облыстық әмбебап ғылыми кітап­ханасының негізгі қорларды сақтау бөлімінің меңгерушісі Гүлдерайым Қосназарова.

«Кітап Құрттары»

«Наданмен қас болғанша, кітаппен дос бол», – дейді  Баус. Кітап- сенің асып-таспайтын асыл досың. Кітаппен дос болған адамның ой-өрісі кең, сөз мәдениеті жоғары саналы, жан-жақты болып тәрбиеленері сөзсіз. Қазіргі таңда жастардың кітапқа деген қызығушылығын ашып жүрген бірден-бір жан – Меңдібаев Талғат.

2019 жылдың ақпан айында  “Кітап құрттары” атты жастар арасында ұйым ашқан болатын. Алғашында  бұл ұйым тек “WhatsApp” желісі арқылы белгілі бір чат ашып,  сонда кітап жөнінде және кино жайында талқыланған. Кейіннен ауқымды көлемде  “Кітап құрттары” атты клуб ашылған. Бұл клубтың негізгі мақсаты кітап оқитын, кино көретін және сол жөнінде талқылайтын орта қалыптастыру.

«Қазіргі таңда клубта 60-тан аса оқырман бар. Әр сенбі сайын оқырмандармен жиналыс өткізіп, түрлі тақырыпта әңгіме өрбітеді. Бұдан бөлек “Кітап сыйла” айдары бар. Бұл айдардың ерекшелігі оқырмандар өздері оқып біткен кітаптарын жинау арқылы “Оңалту орталығы” одан бөлек “Бас бостандығынан айрылған жандарға” тегін кітап сыйлайды. Аптасына бір рет “Кино тайм” болады, яғни әртүрлі жанрда фильмдер қарап және сол жөнінде талқылайды. Жақында “Кезекті құрттану” атты подкаст ашылған. Оның бір ерекшелігі,  қоғамда болып жат­­қан жәйттарды, жүргізіліп жатқан ша­ралар жөнінде талқылайды, белгілі ірі  тұл­ғаларды шақырып сол кісілерге сан түрлі кітап ұсынады  және «YouTube» ка­налында блог ретінде жүргізіле­ді», – дейді Талғат Меңдібаев. Кітаптың негізгі пайдасы талдауға үйретеді. Қазіргі таңда бізде талдау деген дүние жоқ,  барлығымыз мазмұнын оқу арқылы түсініп, қорытынды жасап қоямыз. Кітап оқу арқылы біз суаттылықты үйренеміз. Менің ойымша осындай ұйымдар, клубтар көбейсе мүмкін жастардың ойы өзгерер. «Артық білім кітапта, Ерінбе оқып көруге», – деп  хакім  Абай жырлағандай ерінбей білім алуға асығайық. Бар білімнің патшасын тек кітаптан ғана таба алатынымызды ұмытпайық.

Сүбелі сөз төл әдебиетте  жатыр

Расымен де, тың ой, сүбелі сөз төл туындыларымызда сақтаулы. Әдеби шы­ғарманың адамға берер тағы­лымы терең. Тағы бір атап өтерлігі, ойландыратын, жанға тыныштық және үйлесім сыйлай алатын кітаптарың шығу да маңызды дүние. Кітапты тал­ғап оқудың да орны ерекше екендігін мамандар ұдайы айтып келеді. Оқығанды түйсіну, санаға сақтау, алған әсеріңді өмір жолыңа бағдар ете білу де  керек. Бұл да өнер. Адам есейген сайын жас ерекшелігіне сай талғамы да өзгеріске ұшырап отырады. Әрбір жасқа лайықты кітаптар да көптеп шығуда.

Ілгеріде кітап құны арзан әрі мұқабасы сапалы болған екен. Сосын жазушыға барынша жағдай жасалады. Бұл бұрын­ғының бағдары болатын. Алайда бү­гінде басылымның да, автордың да ахуалы мүлдем бөлек. Жасыратыны жоқ қазір кімнің қалтасында қаржысы бар сол кітап шығара беретін жағдайға жетті. Осыған да арнайы бақылау тобы құрылғаны тиімді сыңайлы. Бұл да жазу стиліндегі жүйелілікті жолға қояды. Өз бойымдағы барлық ізгі қасиеттерім үшін кітапқа қарыздармын» деген Максим Горькийдің сөзі бар. Міне, осы арқылы өскелең ұрпаққа кітаптың қадір-қасиетін, ұлылығын ұғындыруға болады.

Асыл дүниені жастанып, оның тұң­ғиық терең әлеміне еніп, өзін сондағы кейіпкер сезінетіндер де кездесіп жа­тады. Қайда барса да қолынан кітабын тастамай қол дорбасына салып жүріп оқитын шопан жайлы бірде естіп таңырқағанымыз бар. Дегенмен сол ар­қылы оның ішкі дүниесі айнадай жар­қырап жатқанын сырт көз біле бермесі анық. Мамандығы басқа болса да проза, поэзия жанрын іздеп жүріп оқитын оқырмандарға сүйсіне қарайсың. Бір шы­ғарманы бірнеше мәрте қайталап оқып жатқандар да кездеседі. Бұл кітап­тың өзіне баурап алатын шексіз құді­реттілігінің белгісі болса керек.

Жәмилә ЕРМАХАН,
Қорқыт ата атындағы
Қызылорда университетінің
ІІІ курс студенті

Пікірлер жоқ. Бірінші болыңыз!

Пікір жазыңыз

Тағы да оқыңыз: