Қазіргі құқықтық мемлекетте сот жүйесінің басты мақсаты – азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау, заңның дұрыс әрі біркелкі қолданылуын қамтамасыз ету. Осы бағытта ерекше маңызға ие сот сатыларының бірі – кассациялық сот. Кассациялық сот – төменгі соттардың шешімдеріндегі заңдылықтың сақталуын тексеретін, сот тәжірибесінің бірізділігін қалыптастыратын маңызды құқықтық институт.
Кассациялық соттың мәні мен мақсаты
Кассациялық сот – бірінші және апелляциялық сатыдағы соттардың шығарған шешімдерінің заң талаптарына сәйкестігін қарайтын жоғары сот сатысы. Оның негізгі міндеті – сот актілерінің заңдылығын тексеру және құқық нормаларының дұрыс қолданылуын қамтамасыз ету.
Кассациялық саты істің мән-жайын қайтадан толық зерттемейді. Ол көбінесе:
заңның дұрыс қолданылғанын;
процессуалдық талаптардың сақталғанын;
азаматтардың құқықтарының бұзылмағанын қарайды.
Бұл сот сатысы сот төрелігінің сапасын арттырып, заң үстемдігін нығайтуға ықпал етеді.
Кассациялық соттың қоғамдағы рөлі
Кассациялық соттың қоғам үшін маңызы өте зор. Себебі кез келген азамат немесе заңды тұлға төменгі соттардың шешімімен келіспеген жағдайда, өз құқықтарын қорғау үшін кассациялық тәртіппен шағымдануға құқылы.
Кассациялық сот:
азаматтардың сотқа деген сенімін арттырады;
заңсыз немесе негізсіз шешімдердің күшін жоюға мүмкіндік береді;
сот тәжірибесінің бірыңғайлығын қамтамасыз етеді;
құқықтық мемлекеттің дамуына үлес қосады.
Әсіресе қазіргі кезеңде сот жүйесін жаңғырту барысында кассациялық соттың тәуелсіздігі мен ашықтығына ерекше назар аударылуда.
Қазақстандағы кассациялық өндірістің ерекшелігі
Қазақстан Республикасында кассациялық іс жүргізу тәртібі Азаматтық процестік кодекс, Қылмыстық-процестік кодекс және Әкімшілік рәсімдік-процестік кодекс арқылы реттеледі. Соңғы жылдары сот реформалары аясында кассациялық тәртіп жеңілдетіліп, азаматтардың сотқа қолжетімділігі арта түсті.
Кассациялық сот:
заңды күшіне енген сот актілерін қарайды;
құқық қолдану тәжірибесіндегі қателіктерді түзетеді;
соттардың заңды біркелкі қолдануына бағыт береді.
Бұл – әділ сот қағидаттарын жүзеге асырудағы маңызды қадамдардың бірі.
Судьялардың кәсібилігі мен жауапкершілігі
Кассациялық сотта қызмет ететін судьяларға жоғары талап қойылады. Олар:
терең құқықтық білімге;
мол тәжірибеге;
әділдік пен бейтараптық қағидаттарына сай болуы тиіс.
Судьялардың кәсібилігі азаматтардың тағдырына тікелей әсер етеді. Сондықтан кассациялық сатыдағы әрбір шешім заңға ғана сүйеніп қабылдануы қажет.
Қорытынды
Кассациялық сот – сот жүйесіндегі әділдікті қамтамасыз ететін маңызды буын. Ол азаматтардың құқықтарын қорғап қана қоймай, заңның үстемдігін нығайтып, қоғамдағы құқықтық тәртіптің сақталуына ықпал етеді.
Әділ әрі тәуелсіз кассациялық сот – демократиялық мемлекеттің басты белгілерінің бірі. Сондықтан кассациялық сот институтын дамыту, оның ашықтығы мен тиімділігін арттыру – құқықтық мемлекетті нығайтудың маңызды шарты болып қала береді.
Д.Алиев,
Қызылорда облысының қылмыстық істер жөніндегі мамандандырылған ауданаралық сотының судьясы
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!