Қазіргі әлемде адамзатқа қауіп төндіріп тұрған күрделі құбылыстардың бірі – діни экстремизм. Ол тек қоғамдық тұрақтылыққа ғана емес, адамның ішкі жан дүниесіне, ойлау жүйесіне, тұлғалық болмысына да зор зиян келтіреді. Экстремистік идеология адамның санасын біртіндеп улап, оның еркін ойлау қабілетін әлсіретіп, рухани және психологиялық деградацияға алып келеді.
Адам баласы жаратылысынан мейірімге, бейбітшілікке, ізгілікке ұмтылады. Алайда радикалды ағымдар осы табиғи қасиеттерді бұрмалап, адамның бойына өшпенділік, қатыгездік пен төзімсіздік ұрығын егеді. Мұндай идеологияға шырмалған адам уақыт өте келе өз пікірінен өзгені қабылдамайтын, қоғамнан оқшауланған, агрессияға бейім тұлғаға айналады. Оның санасында «біз» және «олар» деген қауіпті түсінік қалыптасып, айналасындағы адамдарға күдікпен қарау әдетке айналады.
Діни экстремизмнің ең қауіпті тұсы – адамның жеке тұлғасын жоюында. Экстремистік топтар адамды еркін ойлайтын азамат емес, бұйрыққа бағынатын құрал ретінде тәрбиелеуге тырысады. Олар жастардың эмоциясын, рухани әлсіздігін, өмірлік тәжірибесінің аздығын пайдаланып, жалған ұрандар арқылы өз ықпалына енгізеді. Нәтижесінде адам өзінің отбасынан, достарынан, қоғамынан алыстап, рухани жалғыздыққа ұшырайды.
Тұлғалық деградация ең алдымен адамның ойлау мәдениетінен байқалады. Радикалды көзқарасқа берілген жан кітап оқудан, ғылымнан, өнерден, мәдениеттен алшақтай бастайды. Ол өмірдің түрлі қырын саралап ойлаудың орнына, бәріне біржақты баға беруге үйренеді. Мұндай күй адамды рухани жұтаңдыққа әкеледі. Себебі шынайы дін – білімге, парасатқа, сабыр мен көркем мінезге үндейді. Ал экстремизм дінді жамылып, надандық пен өшпенділікті насихаттайды.
Экстремистік идеология отбасы құндылықтарына да үлкен соққы береді. Адам өз ата-анасын «дұрыс жолда емес» деп айыптап, туған-туыспен қарым-қатынасын үзе бастайды. Бұл – тұлғаның әлеуметтік байланыстарының әлсіреуіне, тіпті толық күйреуіне алып келеді. Мейірім мен құрметтің орнын қатыгездік пен суықтық басқанда, адамның адамдық қасиеті де көмескілене түседі.
Бүгінде интернет кеңістігі радикалды идеялардың таралуына қолайлы ортаға айналып отыр. Әсіресе жастар әлеуметтік желілердегі жалған уағыздар мен манипуляциялық контенттің әсеріне тез түседі. Сондықтан қоғамда діни сауаттылықты арттыру, сыни ойлау қабілетін дамыту, жастардың рухани иммунитетін күшейту аса маңызды.
Діни экстремизммен күрес тек құқық қорғау органдарының міндеті емес. Бұл – бүкіл қоғамның ортақ жауапкершілігі. Отбасы тәрбиесі, сапалы білім, ұлттық құндылықтар мен зайырлы сана – радикализмге қарсы ең қуатты қорған. Адам жүрегінде мейірім, санасында білім, бойында адамгершілік болған жерде экстремизмге орын жоқ.
Тұлғаны сақтап қалу – қоғамды сақтап қалу. Сондықтан әрбір азамат рухани тазалықты, парасатты ойды және бейбіт өмір құндылығын қорғауға ұмтылуы керек. Себебі діни экстремизм ең алдымен адамның жан дүниесін қиратады, ал рухани құлаған қоғамның болашағы бұлыңғыр болмақ.
Балауса Сыздықова,
Қызылорда облысы дін істері басқармасы «Дін мәселелерін зерттеу орталығының» бөлім басшысы
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!