Бүгінгі таңда жаһандық бәсекелестік тек ресурстармен емес, интеллектуалды шешімдер мен цифрлық жүйелердің икемділігімен өлшенетін дәуірге қадам бастық. Мемлекет басшысының бастамасымен 2026 жылдың «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» деп жариялануы –еліміздің технологиялық тәуелсіздігі мен инновациялық амбициясының айқын көрінісі. Осы орайда, жақында өткен «Digital Qazaqstan 2026» форумы нәтижесінде өңірлерде цифрлық реформалар лебі сезілуде. Инновациялар тек үлкен мегаполистердің еншісінде ме, әлде аймақтардағы басқару жүйесін түбегейлі өзгертуге қауқарлы ма? «Ақылды қала» концепциясы мен жасанды интеллект тұрғындардың өміріне қалай әсер етпек? Осы және өзге де өзекті сұрақтар төңірегінде облыстық цифрлық технологиялар басқармасының басшысы Сабит Ибадуллаұлымен сұхбаттасқан едік.
– «Digital Qazaqstan 2026» форумының өңірлер үшін ең маңызды нәтижесі қандай болды?
– «Digital Qazaqstan» форумының еліміздің технологиялық даму тарихындағы стратегиялық маңызы жоғары. Бұл жиынның ең басты ерекшелігі – цифрландыру үдерісінің тек мемлекеттік аппарат деңгейінде қалмай, нақты өңірлік дамудың қозғалтқышына айналуы. «Industry 5.0: The Power of Connection» тұжырымдамасы аясында өткен басқосу технологияның негізгі миссиясы адамды алмастыру емес, оның әлеуетін арттыру екенін айқын көрсетті. Форумның ауқымы мен мазмұны оның жай ғана іс-шара емес, болашақ экономиканың іргетасын қалайтын алаң екенін дәлелдеді. Форум барысында 6000-нан астам қатысушы бас қосып, 40 ірі ІТ компания мен 36 инновациялық стартаптың өз өнімдерін ұсынуы Қазақстандағы технологиялық экожүйенің серпінін көрсетеді. 150-ден астам спикердің қатысуымен өткен 54 сессияда өңірлердің экономикалық ерекшеліктеріне сай келетін цифрлық шешімдер жан-жақты талқыланды. Бұл ретте әр аймақ үшін тиімді бағыттар айқындалды.
– Форумда таныстырылған инновациялардың ішінде өңірлік басқару жүйесіне нақты енгізуге лайық ең тиімді шешімдерді атап өтсеңіз…
– Өңірлік басқару жүйесін жаңа деңгейге көтеру үшін форумда таныстырылған инновациялардың ішінде ең алдымен деректерді басқару мен мемлекеттік аппараттың цифрлық интеллектін арттыратын шешімдерді ерекше атауға болады. Кез келген заманауи басқару жүйесінің іргетасы сапалы ақпаратқа байланысты, өңірлік деңгейде «деректер хабын» қалыптастыру – басты басымдық. Мемлекеттік қызметтерді трансформациялау бағытында көпагентті платформалардың әлеуеті өте зор. Мұндай жүйелер азаматтардың өтініштерін өңдеу мен стандартты мемлекеттік функцияларды орындауды автоматтандыру арқылы кедергілерді едәуір азайтады. Сонымен қатар, интеллектуалды басқару шешімдері өңірлердің қауіпсіздігі мен жайлылығын арттыруда шешуші рөл атқарады. Көлік ағынын реттейтін ақылды жүйелер, білім беру мекемелеріндегі қауіпсіздік мониторингі және экологиялық жағдайды бақылайтын ұшқышсыз аппараттар инфрақұрылымы заманауи қаланың ажырамас бөлігі. Осы инновациялардың жиынтығы өңірлерді тек цифрландырып қана қоймай, оларды басқарудың икемді әрі жоғары технологиялық үлгісін қалыптастырмақ.
– 2026 жылдың Цифрландыру және жасанды интеллект жылы болып жариялануы аймақтардың жұмысына қандай серпін бермек?
– 2026 жылдың «Цифрландыру және жасанды интеллект жылы» болып жариялануы аймақтар үшін жай ғана атаулы жыл емес, басқару жүйесі мен экономикалық үлгіні түбегейлі жаңартуға бағытталған стратегиялық кезең. Бұл шешім цифрландыруды қарапайым қызмет көрсету форматынан шығарып, оны өңірлердің бәсекеге қабілеттілігін арттыратын негізгі құралға айналдырады. Экономикалық тұрғыдан алғанда, 2026 жыл смарт-инфрақұрылымның қарқынды даму кезеңі болмақ. Әсіресе, энергетика және коммуналдық шаруашылық салаларында ЖИ шешімдерін пилоттық жобалардан толыққанды енгізу сатысына көшіру жоспарлануда. Бұл жылу мен электр жүйелерінің тиімділігін арттырып, шығындарды азайтуға, апаттық жағдайларды алдын ала болжауға септігін тигізеді. «Цифрландыру және ЖИ жылы» өңірлердегі бизнес пен инновацияларға мемлекеттік қолдауды күшейтіп, әрбір аймақтың өзіндік технологиялық ерекшелігін қалыптастыруға жол ашады.
– Жасанды интеллектіні мемлекеттік басқару, қала инфрақұрылымы және халыққа қызмет көрсету салаларына енгізу қандай өзгерістер әкеледі?
– Жасанды интеллектіні мемлекеттік басқару, қалалық орта және әлеуметтік қызметтерге интеграциялау – басқару жүйесін реактивті үлгіден (мәселе туындағанда әрекет ету) проактивті үлгіге (мәселенің алдын алу) көшіретін стратегиялық бетбұрыс. Бұл өзгерістердің ең алғашқы жемісі – мемлекеттік аппараттың шешім қабылдау жылдамдығы мен дәлдігінің артуы. Әкімдіктер бұрынғыдай әр саланы жеке-жеке қарастырмай, жол қозғалысы, коммуналдық желілер, қоғамдық қауіпсіздік және экологиялық мониторинг деректерін бірыңғай жүйеде синтездеу арқылы қаланың тыныс-тіршілігін тұтас жүйе ретінде көре бастайды. Жасанды интеллект негізіндегі виртуалды ассистенттер мен көпагентті платформалар азаматтардың сұранысын тәулік бойы өңдеп, типтік мәселелерді лезде шешіп қана қоймай, күрделі өтініштерді тиісті бөлімдерге автоматты түрде бағыттай алады. Цифрлық сервистер енді тек құжат берумен шектелмей, әр азаматтың мұқтаждығын түсінетін интеллектуалды экожүйеге айналмақ. Жасанды интеллект мемлекетті сервистік модельден адамға бағдарланған интеллектуалды мемлекетке айналдырудың басты драйвері болмақ.
– Цифрлық шешімдер аймақтың әлеуетін қалай күшейтеді?
– Форумда көрсетілген инновациялық тәжірибелерді өңір экономикасына бейімдеу тек қана «Жасанды интеллект жылы» аясындағы іс-шара емес, бұл аймақтың ұзақ мерзімді бәсекеге қабілеттілігін айқындайтын іргелі қажеттілік. Былтыр бірқатар жүйелі жоба іске асырылып, өңірді цифрландырудың жаңа кезеңі басталды. Құқықтық тәртіп пен қауіпсіздік саласында аймақта «Ақылды қала» тұжырымдамасы аясында айтарлықтай ілгерілеушілікке қол жеткізді. Облыстық полиция департаментінің материалдық-техникалық базасы дауыс зорайтқыштармен және LED-жарықтандырумен жабдықталған заманауи дрондармен толықты. Бұл ұшқышсыз аппараттар қаланың қоғамдық орындарын әуеден мониторингтеу, қылмыстың алдын алу және түнгі уақытта тәртіп сақтауға жұмылдырылуда. Сонымен қатар Жедел басқару орталығы қайта жаңғыртылып, облыс орталығында жаңа бейнебақылау камералары біртұтас жүйеге біріктірілді. Интеллектуалды қиылыстар мен автоматты жылдамдық өлшегіш құрылғылардың көмегімен жол-көлік оқиғаларын азайту мен заң бұзушылықтарды дереу анықтаудың тиімді тетігі қалыптасты. Цифрландыру үдерісі білім беру және инфрақұрылым салаларын да қамтып отыр. Облыстың барлық мектептері 100% бейнебақылаумен, дабыл түймелерімен және полицияның жедел орталығына қосылған турникеттермен жабдықталды. Жасанды интеллект саласындағы мамандарды даярлау мақсатында өңірлік хакатондар мен «Tomorrow School» сияқты білім беру бастамалары іске қосылып, студенттер мен мемлекеттік қызметкерлер цифрлық дағдыларын дамытуға басымдық берілді.
– IT-экожүйе бағытында қандай жүйелі қадам жасалып жатыр?
–Аймақта IT-экожүйені дамыту бағытында жұмыс енді тек форумдар мен бөлек бастамалар деңгейінде емес, жүйелі форматта жүріп жатыр. Соның ең нақты көрінісі – Kyzylorda Hub төңірегінде қалыптасқан өңірлік алаң. Astana Hub-пен бірлескен арнайы жол картасы әзірленіп, 2025 жылы хаб аясында 176 іс-шара, 53 AI ивент, 5 инкубациялық бағдарлама өткізіліп, жалпы 5824 қатысушы жастарды қамтыды. Ал Smart City Kyzylorda Hackathon 2025 аясында 317 қатысушыдан 93 жоба тіркелді. Екінші маңызды бағыт – университет, ғылым және стартап ортасын біріктіру. Қорқыт ата атындағы Қызылорда университеті базасында СеулТехпен бірлескен Жасанды интеллект және информатика жоғары мектебі ашылды. Бұл мектеп жасанды интеллект, киберқауіпсіздік және информатика салаларында маман даярлайды, кореялық зертханалық жабдықтармен қамтамасыз етіледі және жоба аясында бизнес-инкубатор құру да көзделген. Яғни өңірде енді IT саласына кадр дайындау, зерттеу жүргізу және сол білімді стартапқа айналдыру тізбегі қалыптасып келеді.
– «Digital Qazaqstan 2026» аясында қандай негізгі басымдықты ерекше атап өтер едіңіз?
– «Digital Qazaqstan 2026» форумының негізгі мазмұны мен стратегиялық мәні – еліміздің технологиялық дамуын түбегейлі жаңа деңгейге көтеруінде жатыр. Бұл басқосу жасанды интеллект пен цифрландыру үдерістерін тек техникалық жаңарту ретінде емес, мемлекеттік басқару мен ұлттық экономиканың мызғымас іргетасы ретінде бекітті. «Industry 5.0: өзара әрекет ету күші» тұжырымдамасы аясында өткен бұл шара технология мен адам әлеуетінің үйлесімді байланысын негізгі басымдық етіп алды. Форумның басты идеясы – Қазақстанның әрбір өңірін біртұтас жоғары технологиялық кеңістікке біріктіріп, инновацияларды елдің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін арттыратын негізгі драйверге айналдыру. Осы орайда ең маңызды басымдық – мемлекет, бизнес және халықаралық технологиялық алпауыттар арасындағы ынтымақтастықтың жаңа үлгісін қалыптастыру. Бұл жай ғана келісімдер жиынтығы емес, нақты цифрлық реформаларды өңірлік деңгейде жүзеге асыруға бағытталған ұзақ мерзімді стратегиялық альянс. Форумның қорытындылары цифрландырудың орталықтан аймақтарға қарай дамуын қамтамасыз етіп, әрбір облыстың өзіндік экономикалық ерекшелігіне сай интеллектуалды шешімдерді енгізуге жол ашты. 2026 жыл Қазақстанды технологияларды тек тұтынатын емес, оларды басқару тиімділігі мен қоғамдық әл-ауқатты арттыру үшін шебер қолданатын цифрлы мемлекетке айналдыру жолындағы шешуші қадам болмақ.
– Сұхбатыңызға рахмет!
Сұхбаттасқан София Хайрулла
Жылдам ақпарат алу үшін Facebook, Instagram желілері мен Telegram каналымызға жазылыңыз!